Nghề Lặn Biển Bắt Nhum, Bắt Ốc Của Ngư Dân Lý Sơn

Không phải hải sản nào ở Lý Sơn cũng được đánh bắt bằng lưới hay câu. Với nhum biển, một số loại ốc quý và vài loại thuỷ sản sống bám đáy, ngư dân trên đảo vẫn duy trì một nghề mang tính đặc thù cao: lặn biển bằng tay, dựa vào sức người và kinh nghiệm đi biển tích luỹ qua nhiều năm. Đây là nghề vất vả, tiềm ẩn rủi ro, nhưng cũng là một phần không thể tách rời khỏi bức tranh đời sống ngư dân và nguồn hải sản đặc sản của đảo.

Nghề lặn biển ở Lý Sơn là gì

Khác với đánh bắt bằng tàu lưới ở vùng nước sâu, lặn biển bắt nhum, bắt ốc là hình thức khai thác gần bờ hoặc quanh các rạn đá, thường được thực hiện bởi những người lặn có kinh nghiệm, lặn hơi (không dùng bình dưỡng khí như lặn thể thao) hoặc lặn có ống dẫn khí đơn giản tuỳ theo độ sâu và khu vực khai thác. Đối tượng khai thác chủ yếu là nhum biển, một số loại ốc như ốc vú nàng, ốc tượng, cùng vài loại hải sản sống bám rạn khác.

Ai làm nghề lặn bắt nhum, bắt ốc trên đảo

Người làm nghề lặn ở Lý Sơn phần lớn là những ngư dân đã quen biển từ nhỏ, am hiểu luồng lạch, rạn đá quanh đảo và có sức khoẻ tốt để chịu đựng việc lặn nhiều giờ dưới nước. Nghề này thường không phải công việc chính quanh năm của một hộ gia đình mà đan xen với các hoạt động đánh bắt khác, tuỳ theo mùa và điều kiện thời tiết cho phép lặn được hay không.

Nhiều người trong số họ học nghề từ cha anh đi trước, qua quá trình đi theo phụ việc rồi dần lặn chính, tích luỹ kinh nghiệm nhận biết vùng nào nhiều nhum, vùng nào có ốc tốt, và cả kinh nghiệm xử lý khi gặp tình huống bất ngờ dưới nước.

Dụng cụ và cách thức lặn truyền thống

Dụng cụ lặn của ngư dân Lý Sơn khá đơn giản so với lặn thể thao hiện đại: kính lặn, chân vịt, một chiếc túi lưới đeo bên hông để đựng nhum, ốc bắt được, và một dụng cụ cạy chuyên dụng để gỡ nhum, ốc bám chặt trên đá san hô mà không làm vỡ hoặc hư hại. Một số người lặn sâu hơn sẽ dùng thêm ống dẫn khí nối với máy bơm khí trên thuyền, cho phép ở dưới nước lâu hơn so với lặn hơi thông thường.

Việc lặn đòi hỏi phải quan sát kỹ con nước, dòng chảy và tầm nhìn dưới nước – những yếu tố thay đổi theo thời tiết và thời điểm trong ngày, nên không phải lúc nào ngư dân cũng có thể đi lặn dù muốn.

Một ngày đi lặn của ngư dân diễn ra thế nào

Ngư dân thường xuất phát từ sáng sớm, khi biển còn êm và tầm nhìn dưới nước tốt hơn. Thuyền nhỏ đưa người lặn ra các khu vực rạn đá quen thuộc, mỗi lượt lặn kéo dài từ vài chục giây đến vài phút tuỳ theo độ sâu và sức chịu đựng, sau đó ngoi lên nghỉ rồi lặn tiếp. Công việc này lặp lại nhiều lượt trong một buổi, đòi hỏi thể lực bền bỉ chứ không chỉ kỹ thuật bơi lặn thông thường.

Sau mỗi chuyến, nhum và ốc bắt được sẽ được phân loại ngay trên thuyền hoặc khi vào bờ, phần tươi bán ngay cho thương lái hoặc các cơ sở thu mua, phần còn lại có thể được sơ chế để làm mắm nhum hoặc các sản phẩm chế biến khác.

Lặn bắt nhum có nguy hiểm không?

Đây là nghề tiềm ẩn không ít rủi ro. Ngư dân lặn lâu dưới nước có thể gặp tình trạng đuối sức, chuột rút, hoặc bị thương do va chạm với đá san hô sắc nhọn, gai nhum hoặc các sinh vật biển khác. Việc lặn ở vùng nước có dòng chảy mạnh hoặc sóng ngầm bất thường cũng có thể gây nguy hiểm nếu người lặn không đủ kinh nghiệm phán đoán. Vì vậy, những người làm nghề lâu năm thường nhấn mạnh yếu tố kinh nghiệm, sức khoẻ và biết lượng sức mình là điều kiện tiên quyết để lặn an toàn, không chỉ đơn thuần là biết bơi giỏi.

Một ngày lặn được bao nhiêu nhum, ốc?

Sản lượng mỗi chuyến lặn không cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố: con nước, khu vực rạn còn nhiều hay đã bị khai thác trước đó, sức khoẻ và kinh nghiệm của người lặn, thậm chí cả may mắn trong ngày. Có những buổi thu hoạch khá tốt, nhưng cũng có ngày ngư dân trở về với lượng hải sản khiêm tốn hơn nhiều so với công sức bỏ ra. Vì tính không ổn định này, nhum biển và một số loại ốc lặn tay thường không phải là mặt hàng có sẵn quanh năm với số lượng lớn, khác với hải sản đánh bắt bằng lưới quy mô lớn.

Mùa nào ngư dân đi lặn nhiều nhất

Lặn biển phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện sóng gió, nên mùa biển êm trong năm vẫn là giai đoạn thuận lợi nhất để ngư dân duy trì việc lặn thường xuyên. Vào mùa biển động, sóng lớn và tầm nhìn dưới nước kém khiến việc lặn trở nên khó khăn và nguy hiểm hơn hẳn, nhiều người phải tạm ngưng nghề trong những đợt này để chuyển sang công việc khác hoặc chờ biển lặng trở lại.

Nghề lặn biển và câu chuyện giữ nghề

Không giống các nghề đánh bắt quy mô lớn, nghề lặn bắt nhum, bắt ốc ở Lý Sơn mang tính thủ công, gắn với kinh nghiệm cá nhân nhiều hơn là công nghệ hay thiết bị hiện đại. Đây cũng là một phần lý do vì sao nhum biển, ốc vú nàng của đảo vẫn giữ được vị thế đặc sản quý, sản lượng có giới hạn tự nhiên chứ không thể khai thác ồ ạt. Với nhiều gia đình ngư dân, nghề lặn không chỉ là kế sinh nhai mà còn là kỹ năng được truyền qua nhiều thế hệ, gắn liền với hiểu biết sâu sắc về vùng biển quê hương.

Kết luận

Nghề lặn biển bắt nhum, bắt ốc là một mảnh ghép đặc trưng trong đời sống ngư dân Lý Sơn – vất vả, tiềm ẩn rủi ro nhưng cũng đầy kinh nghiệm và sự gắn bó với biển. Hiểu được cách thức và những khó khăn của nghề này giúp người thưởng thức nhum biển, ốc vú nàng Lý Sơn trân trọng hơn giá trị đằng sau mỗi phần hải sản tưởng chừng giản dị trên bàn ăn.